Tomasz Ciesielski, Grzegorz Glabisz, Mariusz Sawicki, Adam Wołoszyn
Polska wojna sukcesyjna 1733-1735. Działania wojenne, t. 1: Źródła polskie
Tom pierwszy zgromadzi źródła proweniencji polskiej i będzie miał charakter najbardziej różnorodny pod względem formy oraz tonu relacji. Znajdą się tu zarówno teksty narracyjne, jak i zapisy diariuszowe oraz korespondencja wojskowa, dzięki czemu czytelnik otrzyma wielowarstwowy obraz wojny widzianej od strony Rzeczypospolitej. Trzon tomu stanowić będą narracyjne przekazy: „Dzieje niektóre wojskowe…” oraz „Opisanie wojny w ziemi pruskiej 1734 r.”. Oba te teksty nie tylko zrekonstruują przebieg wydarzeń, lecz także ukażą sposób, w jaki współcześni porządkowali doświadczenie kampanii, wskazywali jej punkty zwrotne, oceniali decyzje dowódców i rozumieli sens podejmowanych działań. Uzupełnią je fragmenty diariusza Białokrzyckiego oraz zapisy plebanów komajskich, które wprowadzą perspektywę bliższą codzienności wojennej: rytmu przemarszów, niepokojów lokalnych społeczności, skutków operacji wojskowych odczuwanych w terenie, a także relacji między armią a zapleczem społecznym. Szczególne znaczenie będzie miała w tym tomie korespondencja dowódców polskich – Józefa Potockiego i Jana Tarły. Listy te odsłonią praktyczny wymiar dowodzenia: organizację sił, trudności aprowizacyjne, ocenę przeciwnika, obieg rozkazów i informacji oraz napięcia wpisane w prowadzenie działań wojennych w warunkach niepewności politycznej. Tom pierwszy pokaże zatem nie tylko przebieg kampanii, ale również język polskiego opisu wojny, skalę rozbieżności między narracją a dokumentem bieżącym oraz sposób, w jaki wojna była interpretowana przez uczestników i obserwatorów związanych z Rzecząpospolitą.
Tomasz Ciesielski, Grzegorz Glabisz, Mariusz Sawicki, Adam Wołoszyn
Polska wojna sukcesyjna 1733-1735. Działania wojenne, t. 2: źródła rosyjskie
Tom drugi obejmie źródła rosyjskie i przesunie punkt ciężkości z relacji lokalnych oraz narracji uczestników ku dokumentacji o bardziej regularnym, kancelaryjno-operacyjnym charakterze. Otworzy go dziennik działań korpusu Piotra Lacy’ego, będący podstawowym świadectwem przebiegu operacji z perspektywy rosyjskiego dowództwa polowego. To źródło pozwoli śledzić marszruty, koncentrację sił, decyzje operacyjne, reakcje na ruchy przeciwnika oraz kolejność i tempo przedsięwzięć wojskowych. Dziennik ten będzie miał kluczowe znaczenie dla rekonstrukcji wojny w jej wymiarze czysto militarnym, ale zarazem ujawni, jak rosyjskie dowództwo porządkowało wiedzę o kampanii i jakie elementy uznawało za strategicznie istotne. Ważną część tomu utworzą również materiały z kancelarii księcia Hessen-Homburg, które wprowadzą czytelnika w przestrzeń administracyjnego zaplecza operacji wojskowych: przygotowań, komunikacji urzędowej, uzasadnień decyzji i sposobów dokumentowania bieżącego stanu działań. To właśnie te materiały pokażą, że wojna nie rozgrywała się wyłącznie w polu, lecz także w kancelarii, gdzie tłumaczono, porządkowano i archiwizowano fakty wojenne. Całość dopełnią raporty kierowane do Kabinet-ministerium, nadające tomowi wymiar wyraźnie centralny i państwowy. W raportach tych kampania zostanie ukazana jako przedmiot obserwacji, oceny i politycznego zarządzania na najwyższym szczeblu. Czytelnik będzie mógł dzięki nim prześledzić, jak wiadomości z teatru działań były selekcjonowane, syntetyzowane i przekuwane w wiedzę użyteczną dla centralnych instancji imperium. Tom drugi będzie więc nie tylko zbiorem źródeł do działań wojennych sensu stricto, lecz także świadectwem rosyjskiej kultury dowodzenia, kancelaryjnej organizacji wojny i zależności między frontem a centrum decyzyjnym.
Tomasz Ciesielski, Grzegorz Glabisz, Mariusz Sawicki, Adam Wołoszyn
Polska wojna sukcesyjna 1733-1735. Działania wojenne, t. 3: źródła niemieckie
Tom trzeci przyniesie dzienniki działań bojowych i raporty dowódców saskich, domykając całość materiałem, który będzie miał wyjątkową wartość dla porównań między trzema uczestniczącymi w kampanii porządkami wojskowymi i politycznymi. O ile tom polski zaakcentuje różnorodność świadectw, a rosyjski wyeksponuje regularność dokumentacji sztabowo-kancelaryjnej, o tyle tom saski odsłoni sposób funkcjonowania aparatu wojskowego, dla którego kluczowe znaczenie będzie miała ścisła rejestracja przebiegu operacji, sprawność raportowania i bieżąca kontrola sytuacji bojowej. Dzienniki działań bojowych pozwolą odtworzyć sekwencję wydarzeń niemal krok po kroku: ruchy oddziałów, starcia, postoje, alarmy, rozpoznanie, zmiany położenia wojsk i reakcje na działania przeciwnika. Z kolei raporty dowódców saskich ukażą proces interpretowania tych samych wydarzeń na poziomie dowódczym – od oceny sytuacji po uzasadnianie własnych decyzji, przedstawianie strat, potrzeb materiałowych i perspektyw dalszych działań. Materiał ten będzie miał szczególną wagę dla badania wojny jako zjawiska operacyjnego: pozwoli bowiem zajrzeć do wewnętrznego rytmu armii, zrozumieć strukturę informacji wojskowej oraz porównać faktyczny przebieg akcji z tym, jak był on przedstawiany przełożonym i instancjom politycznym. Tom trzeci pokaże również, jak armia saska postrzegała swoich sprzymierzeńców i przeciwników, jakie znaczenie przypisywała terenom działań oraz w jaki sposób język raportu wojskowego współtworzył obraz kampanii.
Tomasz Ciesielski, Grzegorz Glabisz, Mariusz Sawicki, Adam Wołoszyn
Polska wojna sukcesyjna 1733-1735. Działania wojenne, t. 4: źródła francuskie
Tom czwarty, przygotowany w formie PDF, zgromadzi raporty dyplomatyczne oraz relacje o działaniach wojennych w Polsce, zebrane w bibliotekach i archiwach Austrii, Francji, Niemiec — w tym zwłaszcza materiały pruskie, hanowerskie i pokrewne — a także Szwecji i Wielkiej Brytanii. Tom ten poszerzy perspektywę całej edycji o punkt widzenia obserwatorów zewnętrznych, którzy śledzili przebieg kampanii nie jako bezpośredni uczestnicy działań bojowych, lecz jako dyplomaci, informatorzy i komentatorzy próbujący uchwycić jej znaczenie militarne i polityczne w szerszym europejskim kontekście.
Zebrane tu materiały pokażą, w jaki sposób wydarzenia rozgrywające się na ziemiach Rzeczypospolitej były postrzegane, opisywane i interpretowane poza bezpośrednim kręgiem walczących stron. Raporty dyplomatyczne pozwolą prześledzić obieg informacji o kampanii, sposoby oceniania sytuacji wojskowej i politycznej oraz język, za pomocą którego europejskie dwory i ich przedstawiciele ujmowali konflikt w Polsce. Z kolei relacje o działaniach wojennych ukażą nie tylko przebieg samych operacji, lecz także ich odbicie w zagranicznej obserwacji politycznej, strategicznej i informacyjnej. Czytelnik będzie mógł zobaczyć, jak wiadomości napływające z Polski były selekcjonowane, porządkowane, komentowane i wykorzystywane w szerszej grze dyplomatycznej.
Szczególna wartość tomu czwartego polegać będzie na jego międzynarodowym i porównawczym charakterze. Materiały austriackie, francuskie, niemieckie, szwedzkie i brytyjskie pozwolą zestawić różne style opisu tych samych wydarzeń, odmienne hierarchie spraw istotnych dla obserwatorów zagranicznych oraz różne sposoby rozumienia znaczenia polskiego teatru wojny. Dzięki temu tom ten nie będzie jedynie uzupełnieniem materiałów polskich, rosyjskich i saskich, lecz stanie się osobnym, niezwykle ważnym ogniwem całej edycji — ukazującym kampanię 1734 roku jako przedmiot europejskiej obserwacji, interpretacji i politycznej kalkulacji.
W rezultacie tom czwarty dopełni wcześniejsze części serii, wprowadzając do niej perspektywę dyplomatyczną i międzynarodową. Pozwoli on badać nie tylko same działania wojenne, lecz również sposób, w jaki były one rozumiane poza granicami Rzeczypospolitej oraz jak funkcjonowały w europejskim obiegu informacji, ocen i interesów politycznych.